AGNES

Als Geo-Informatiearchitect in de Netbeheersector kom ik graag bij de business thuis. Mijn business (Enexis) vraagt niet direct om Geo-Informatiearchitectuur, maar gewoon om bruikbare en betrouwbare Geo-informatievoorzieningen die snel gerealiseerd kunnen worden. Het Geo Competence Center (Geo-CC) moet maar gewoon zorgen dat die Geo-informatievoorzieningen bruikbaar en robuust zijn.

Bij de buren (andere netbeheerders) gaat het net zo. Los van elkaar realiseren we systemen die veel functionele overlap hebben. De Geo-ICT-leveranciers en -dienstverleners actief in de Netbeheersector zijn hier de lachende derden. We zouden die Geo-ICT-markt en de ontwikkelingen daarin vanuit een gezamenlijke behoefte en referentiearchitectuur  moeten aansturen. En dat is precies waarin AGNES moet gaan voorzien.

AGNES is het “Architectuurmodel voor de Geo-informatievoorziening in de NEtbeheer-Sector”.  Een meisjesnaam in de traditie van referentie-architecturen in de publieke sector (NORA, GEMMA, …).

Onderstaande figuur toont een raamwerk voor een referentiearchitectuur. Vertrekpunt is het beleidskader, het waarom. Voor AGNES bestaat deze uit de wettelijke kaders, maatschappelijke taken en sector-afspraken. Zo zijn netbeheerders WION-plichtig, en daardoor gehouden aan INSPIRE. We moeten in staat zijn om actuele en juiste Geo-informatie te leveren waar dat nodig is.

Raamwerk voor een referentiearchitectuur

Raamwerk voor een referentiearchitectuur

Hierop volgen de principes: het wat. Deze geven houvast bij het maken van keuzes in de ontwikkeling van Geo-informatievoorzieningen. Een belangrijk AGNES-basisprincipe is: “Altijd ter plaatse met een schat aan informatie”. Toegepaste principes die daaruit volgen zijn “eenduidige vastlegging van data” en “toegankelijke data”.

De standaarden en bouwstenen beschrijven de standaard ingrediënten waarmee een Geo-informatievoorziening kan worden gerealiseerd. Registers voorzien bijvoorbeeld in de eenduidige vastlegging en toegankelijkheid van data.

Dit is nog maar een raamwerk dat we samen verder moeten gaan invullen. AGNES voorziet in een gemeenschappelijke, zuivere taal – Agnes betekent trouwens ook “zuiver” – onder de betrokken. Dan zijn “halve woorden” voldoende en wordt samenwerking eenvoudiger.

Raamwerk voor AGNES

Raamwerk voor AGNES

Registers, en snel een beetje!

In mijn professionele context wordt de laatste tijd veel gesproken over “registers”. De business komt er voor bij de ICT-afdeling: zeg, doe mij eens even een register, graag volgende week klaar. Het lijkt een soort nieuwe silver bullit te zijn (“nieuw” is betrekkelijk hoor, dit speelt al enkele jaren).

De te doden weerwolf is dan de combinatie van slechte kwaliteit (volledigheid, juistheid, actualiteit) en slechte integrale beschikbaarheid van alle data over zaken die centraal staan voor de organisatie, zoals klanten en bedrijfsmiddelen.  Met dat laatste bedoel ik dat data in de diverse systemen “weg gestopt”  zitten, en erg moeilijk met elkaar in verband kunnen worden gebracht. Er is geen integraal informatiebeeld over bijvoorbeeld klanten en bedrijfsmiddelen, waardoor bepaalde analyses onbetrouwbare resultaten opleveren of zelfs onmogelijk zijn.

Het voordeel van een echte weerwolf is trouwens dat je daar alleen bij volle maan last van hebt. Dat is dus hooguit 12 keer per jaar. Het is de vraag of je op zo’n incidenteel “probleempje” een business case voor een zilveren kogel en de hele jacht op de weerwolf rond krijgt. Maar van een gefragmenteerd informatiebeeld heb je elke dag last.  De business case voor een register en de jacht op de data is wel te maken lijkt me.

Maar wat is nou eigenlijk een register? De gewenste eigenschappen (zoals ik dat om me heen hoor) zijn:

  1. Het maakt data over één belangrijk type bedrijfsobject (zoals aansluiting, of  bedrijfsmiddel) integraal toegankelijk;
  2. deze data zijn altijd consistent, volledig, actueel en betrouwbaar (authentiek);
  3. Een register is veilig (goed beveiligd tegen ongeoorloofde toegang);
  4. alle gebeurtenissen op de geregistreerde zaken worden bijgehouden (bij aansluitingen bijvoorbeeld: aanleg, inhuizing, uithuizing, leverancierswissel, …);
  5. Een register kan worden gelinkt aan andere (externe) registers zodat data in verband kunnen worden gebracht met andere, gerelateerde data.

Basisregistraties

De overheid heeft het belang van een voorziening met de bovenstaande eigenschappen al langer ingezien, en noemt zoiets een basisregistratie. Het kabinet heeft een heel stelsel van nationale registraties aangewezen (citaat uit Wikipedia-artikel:) waarvan de Nederlandse overheid meent dat daarin met een gerust hart alle vitale gegevens over burgers, bedrijven en instellingen gecentraliseerd kunnen worden opgeslagen. De verantwoordelijken voor het stelsel gaan ervan uit dat deze zogeheten “authentieke gegevens” een dermate hoge kwaliteit zullen hebben, dat de overheid deze gegevens zonder enig verder onderzoek in haar werk zal kunnen gebruiken.

In het bovenstaande citaat heb ik delen vetgedrukt gemaakt. Ze zeggen iets over de eigenschappen die de overheid toekent aan het stelsel van basisregistraties, en je ziet dat deze eigenschappen overlappen met het lijstje hierboven. Allicht zijn de in mijn omgeving geuite requirements t.a.v. registers geïnspireerd door het overheids-model.

Het stelsel van basisregistraties is in detail beschreven in de “Stelselarchitectuur van het Heden“. Het stelsel bevat onder andere de Basisregistratie Personen (BRP), de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en het Nationaal Handelsregister (NHR). De beoogde doelen van het stelsel  zijn de bestrijding van nationale rampen of fraude, de eenmalige verstrekking van gegevens door burgers en bedrijven en besparing op beheerskosten.

In de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur (NORA) vormt de basisregistratie een belangrijke bouwsteen. Er is een lijst met eisen waaraan het moet voldoen, en een lijst met rollen en verantwoordelijkheden. Eigenlijk is het een specificatie van een dienstverlening, en niet van een informatievoorziening.

Register-architectuur

Een register is dus blijkbaar een service die de organisatie (business) verleent. Verder worden in een register in algemene zin gegevens (gebeurtenissen) over de levensloop van objecten  geregistreerd. Dit resulteert in een opzet waarbij alle mutaties aan eigenschappen van een object in de tijd worden bijgehouden.

Als ik het probeer te vatten in een Archimate-schema, kom ik uit op het onderstaande, simplistische plaatje. Ik positioneer het register als een product van de business, dat bestaat uit een cluster van services en kwaliteitsafspraken (contract). Uiteraard draait het register om de registratie van gegevens over een voor de business essentieel business object. Er is een bedrijfsproces dat het beheer van het register realiseert, met daaraan toegewezen de rol van datamanager.

Register-businessarchitectuur
(gemaakt met Archi)

Het blauwe gedeelte van het plaatje gaat over de onderliggende applicatie-architectuur.  Op die laag is de informatievoorziening zichtbaar die in de registerfunctionaliteit voorziet. In bovenstaande plaat wordt die functionaliteit ontsloten via applicatieservices.

Bovenstaande architectuur is heel hoog-over, maar bevat wel de essentie van een Register. Het is vooral declaratief, en zegt dus niets over de manier waarop de Registerfunctionaliteit wordt gerealiseerd. Dat kan op allerlei manieren, maar ik zie vooralsnog maar twee smaken: fysiek register en virtueel register. Die werk ik nog verder uit, dus: wordt vervolgd…