De essentie van Open Data

Ik ga maar geen poging doen om een antwoord te vinden op de vraag der vragen: Wat is de zin van ons bestaan? Zo knap ben ik niet. Maar ik doe wel een gooi naar een antwoord op een klein sub-vraagje daarvan: wat is de zin van Open Data?

Mijn gewoonlijke manier om zoiets aan te vliegen is om de vraag laagje voor laagje af te pellen tot ik bij de kern ben aangekomen. Om te beginnen pak ik eerst maar eens het woordje “data” bij de kop. Data is het meervoud van datum, een gegeven, een waargenomen en vastgelegd feit. Ofwel: data zijn geregistreerde feiten.

Maar die definitie voelt ongemakkelijk, en dat zit in het woordje “feit”. Een feit moet eigenlijk verifieerbaar zijn (let op “eigenlijk”). Het moet aantoonbaar zijn. De registratie behelst verder het persisteren op een opslagmedium. In dit tijdperk spring ik meteen maar naar een database. Op basis van de definitie van data zou een database louter aantoonbare feiten mogen bevatten. Waarom moet ik nu denken aan “An inconvenient truth”? Ik zei het al, ongemakkelijk…

Hoe dan ook, een gegeven zou in principe moeten kloppen, en een hele gegevensverzameling zou in principe moeten kloppen. Onjuiste gegevens zou je in principe niet moeten registreren. Dat heeft immers geen nut, toch? O, het gebeurt natuurlijk voortdurend, maar het leidt tot problemen, en problemen vinden we niet nuttig anders zouden we ze niet voortdurend willen oplossen. Dus alleen de registratie van juiste gegevens is nuttig. Ofwel: de zin van data is direct evenredig aan de juistheid van die data.

Tot zover getackeld: Wat is data? Wat is de zin van data? Het gaat lekker. Rest alleen nog: “open”. Zo gepiept. Ik hoef alleen nog maar te analyseren wat de zin is van de openheid van data.

Iets is open als het toegankelijk is. Er lijkt mij ook een mate van openheid. De toegankelijkheid van de inhoud van een kluis is bijvoorbeeld beperkt tot diegenen die de toegangscode kennen, maar de inhoud van een koektrommel is toegankelijk voor iedereen die bij de koektrommel kan en het deksel weet los te krijgen. Twee voorbeelden die eigenlijk over de mate van geslotenheid gaan.

Geslotenheid is het tegenovergestelde van openheid. Zowel openheid als geslotenheid kan zinvol zijn. Ik vind het bijvoorbeeld heel zinnig om de inhoud van de koektrommel tot op zekere hoogte gesloten te houden voor mijn kindertjes. Stel je voor dat ze zich ziek vreten aan een overdosis koekjes. Plaats in dit zelfde perspectief ook de kast met schoonmaakmiddelen, het medicijnenkastje en de kast met sterke drank. Bescherming van de inhoud zelf, maar vooral de consumentjes is hier feitelijk de drijfveer.

Data is inhoud. Dus is de zin van de geslotenheid van data afhankelijk van de mate waarin die data en/of dataconsumenten beschermd moeten worden? Ja, me dunkt dat Jan en Alleman geen toegang zou moeten hebben tot bijvoorbeeld de inloggegevens van de DigID’s van alle Nederlanders. En als iedereen in de wereld het feitelijke recept van Coca Cola zou kennen, is dat natuurlijk niet bevorderlijk voor de concurrentiepositie van Coke. Data kan de eigenaar ervan voordeel (winst, controle, macht)  opleveren. Openheid van die data verdunt en verdeelt dat voordeel. Als dat maatschappelijk wenselijk zou zijn, dan is de openheid van die data maatschappelijk zinvol. De zin van openheid van data is dan dus ook gekoppeld aan maatschappelijk belang. Maar dat geldt ook voor de zin van de geslotenheid van data.

Op de Open Data Estafette (ODE) benaderde Professor Nico Baken (TU Delft) de openheid van data meteen maar vanuit een filosofisch perspectief. Hoogdravend maar inspirerend. Wat bij me is blijven hangen, is het woordje “pneuma“. Het is een oud, Grieks woord dat letterlijk “adem” betekent, maar in religieuze zin “ziel”. De filosofische betekenis komt vooral neer op “essentie”. Kortom: Pneuma gaat over wezenlijk nut: levensbelang. Professor Baken sloeg dat allemaal plat tot “zin”, maar in de wezenlijke betekenis. De boodschap die ik eruit haalde was om na te denken over het wezenlijke belang van open data: Waarom, en voor wie is de te openen data belangrijk?

Op hetzelfde congres sprak Ed Nijpels over de maatschappelijk waarde die je creëert door data van verschillende bronnen (en eigenaars) te verbinden. Door data vrij beschikbaar te maken ontstaat vrijheid voor anderen om die verbindingen te maken en toepassingen te maken die eerst niet mogelijk waren. Toepassingen die belangrijke maatschappelijke vraagstukken kunnen oplossen. Ed Nijpels is voorzitter van de borgingscommissie van het energieakkoord, en beziet het maatschappelijk belang van Open Data vanuit dat akkoord. Hij vestigt grote hoop op Open Data voor het borgen van een duurzaam energiebeleid en het realiseren van duurzame groei. Data die van maatschappelijk belang is, zou vrij toegankelijk moeten zijn voor iedereen die er maatschappelijke waarde mee wil creëren.

Een mooi voorbeeld van een Open Data toepassing dat op de ODE werd gepresenteerd, is de combinatie van open data over zonkracht, kadastrale data en hoogtepunten data om te berekenen of het zinvol zou zijn om op een bepaald oppervlak (bijvoorbeeld je eigen dak) zonnepanelen te plaatsen. Door die drie losse databronnen te verbinden zijn we in staat wezenlijke vragen te beantwoorden. Absoluut zinvol door die verbondenheid. Het nut van het openbaar maken van data moet je dan kunnen bezien vanuit de combinatie met data die door anderen openbaar is gemaakt. Eigenlijk gaat het dus vooral om vrije uitwisseling van gegevens en de vrijheid in het verbinden van die gegevens. Openheid, vrijheid, verbondenheid.

Open, open, open moet het zijn. Thé Lau (The Scene)  zong dat in 1991 al. Dat ging dan wel niet over data, maar hun boodschap is er wel degelijk op van toepassing: Open, open, open je voor mij, en ik open, open, open me voor jou. Openheid leidt tot verbondenheid. En die verbondenheid is misschien wel de belangrijkste voorwaarde voor ons welvaren, en jawel, de zin van ons bestaan.

Advertenties

Over Mark Nankman
Holistische doendenker & verwoed blogger

5 Responses to De essentie van Open Data

  1. louisdietvorst says:

    Prachtig weergegeven Mark!
    Ik denk zelf dat Open Data slechts een tussenstation is voor een samenleving die dankzij die toename in openheid (die soms misschien wel eens mis zal gaan of dingen ter discussie zal stellen waar lang niet iedereen op zal zitten te wachten), steeds beter zal leren begrijpen dat we eigenlijk als puntje bij paaltje komt, niet heel veel voor elkaar te verbergen hebben. Pas als we in gaan zien dat de ‘concurrentie’ in de samenleving weliswaar heeft geleid tot waar we nu staan maar ook in toenemende mate dingen kapot maakt voor diezelfde samenleving, dan mag van mij het recept van Coca-Cola openbaar worden (als voorbeeld). En mag van mij alle data waar ‘hackers’ nu op azen openbaar worden, dan hebben ze meteen niks meer te doen. En zullen we zien dat we juist dankzij die openheid vele malen beter in staat zullen zijn om elkaar echt te helpen daar waar de hulp het meest nodig is. Dat is mijn ‘pneuma’. Ik help graag een handje om van de samenleving weer dat te maken waar het oorspronkelijk voor bedoeld was: “samen” “leven”, en dat zo goed mogelijk met win-win for all. En als open data daarbij helpt, is dat mooi meegenomen…

    • Mark says:

      Bedankt Louis. Zelf denk ik dat openheid niet over sec openheid of geslotenheid van data gaat. Daar zit een heel spectrum tussen. Het gaat uiteindelijk om het delen van data onder meerdere partijen zodat we er gezamenlijk beter/sterker van worden.

  2. Paul Francissen says:

    Inspirerende gedachten! Denk dat ‘open’ ook over controle gaat. Wie heeft de sleutel van de kluis en bepaalt of de inhoud ‘out in the open’ mag? Bij open data van de overheid is dat uiteindelijk een democratisch besluit. Bij data van consumenten moet natuurlijk de consument de sleutel in handen krijgen. Instrumenten daarvoor zijn nog slechts beperkt beschikbaar. Maar in diverse open data visies zien we de ‘personal data vaults’ terugkomen. Ik denk dat we daar in e toekomst allemaal mee te maken gaan krijgen. Beslissen over de openheid van data wordt onderdeel van ons dagelijks leven.

    • Mark says:

      Dank voor je reactie. En ik ben het met je eens dat dit over controle gaat. Dan speelt eigenaarschap ook een belangrijke rol. Bijvoorbeeld: de individuele burger is eigenaar van zijn/haar medisch dossier en bepaalt wie daar toegang toe krijgt. Althans, dat zou zo moeten zijn. Die controle kan toevertrouwd zijn aan anderen (ouders vertegenwoordigen bijv. hun minderjarige kinderen). Dit is een heel duidelijk voorbeeld, maar er onze persoonlijke gegevens beslaan meer aspecten dan alleen de medische. Nog een leuke is het financiële aspect van je persoonlijke gegevens. Ben je daar als burger volledig eigenaar van? Heb je daar volledige controle over?

      Eigenaarschap ligt soms ingewikkeld, en soms wordt je gewoon verplicht om data die van maatschappelijk belang zijn, openbaar te maken.
      Ik werk bij een netbeheerder. Dit is een organisatie die in bezit is van lokale overheden (de gemeenten zijn de aandeelhouders). Een netbeheerder beheert een transportnetwerk voor gas en elektriciteit. Van de componenten van dit netwerk legt mijn werkgever de complete topologie vast in een zeer omvangrijk geografisch informatiesysteem (GIS). Vanuit de Europese wet INSPIRE worden de overheden en ook netbeheerders nu verplicht om liggingsgegevens van ondergrondse bedrijfsmiddelen (leidingen, kabels, et cetera) openbaar te maken. Ik vind dit overigens een heel goeie zaak, maar feitelijk word je opgelegd om de controle over wie inzage heeft in die data, af te geven.

  3. Paul Francissen says:

    Naar mijn gaan we toe naar een stelsel van datakluizen waar sleutels ‘afgegeven’ worden aan beheerders die bepalen wie welke gegevens mag inzien. De bronhouder publiceert, de beheerders bepalen wie toegang heeft. Vanuit de Stichting Huiskluis zijn we bezig om gegevens inzichtelijk te maken voor huizen. De bewoners zijn in dat geval de beheer. Zie: https://vimeo.com/68485118. Dit geeft bewoners ‘controle’ om gegevens met anderen te delen.
    Voor leidingen heeft Kadaster een dergelijke rol via KLIC.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: